Katma değerli ve katma değersiz faaliyetler: süreler nasıl ayrılır?
Bir cümlede
Katma değerli ve katma değersiz faaliyetler aynı toplamın parçalarıdır; gerekli kontrol, kaçınılabilir destek işi ve israf ayrı gerekçelerle değerlendirilir.
Bu dersin sonunda
- Faaliyetleri katma değer, gerekli iş, kaçınılabilir iş ve israf olarak gerekçeleriyle sınıflandırmak.
- 68 sn değerli iş ile 112 sn diğer işi 180 sn toplamda kapatmak.
- Bir iş kaldırıldığında yeni toplamı ve katma değer oranını hesaplamak.
- Gerekli kontrolü kaldıran öneriyi reddedip aynı kabul koşulunu koruyan seçeneği belirlemek.
Neden önemli
Montaj, kontrol, alet arama ve malzeme bekleme aynı üretim çevresinde görülebilir. Hepsine üretim işi demek, hangi bölümün müşterinin istediği özelliği oluşturduğunu açıklamaz. Katma değerli iş, kabul edilen özelliği ilk seferde doğru kazandırır. Faaliyetin ürüne dokunması tek başına yeterli değildir. Hatalı bağlantıyı söküp yeniden yapmak ürünü değiştirebilir; yine de ilk seferde doğru üretim değildir. Sınıflandırma, çalışanın ne kadar çabaladığını puanlamaz. Yapılan işin neden var olduğunu ve daha güvenilir bir akış için hangi koşulların değiştirilebileceğini görünür kılar. Bu nedenle faaliyet adıyla birlikte yapılma gerekçesi de kaydedilir.
Bu derste dört sınıf kullanılır. Katma değer, müşterinin istediği özelliği ilk seferde doğru oluşturan iştir. Gerekli iş, ürüne özellik kazandırmadan doğrulanmış güvenlik, uygunluk veya üretim gereğini karşılar. Kaçınılabilir iş, mevcut yerleşim veya sunum nedeniyle yapılan fakat uygun değişiklikle kaldırılabileceği gösterilen destek işidir. İsraf ise eksik malzeme bekleme ve hatalı işi düzeltme gibi kayıpları kapsar. Bu ayrımlar bütün iş yerleri için değişmez etiket listesi değildir. Aynı taşıma başka sınırda farklı değerlendirilebilir. Önemli olan tanımı, gerekçeyi ve karar koşulunu açık yazmaktır; alışkanlığı kanıt yerine koymamaktır.
Katma değer oranı, seçilen toplam sürenin ne kadarının değerli iş olduğunu gösterir. Bu oran tek başına kaldırılabilir süreyi vermez. Gerekli kontrol paydada kalır ve oranı düşürür; buna rağmen korunması gerekebilir. Oranı yükseltmek için gerekli işi ölçümden çıkarmak, süreci geliştirmek değildir. Üstelik toplam süre farklı kapsamları içerebilir. Bir istasyondaki çevrim ile ürünün istasyonlar arasındaki beklemeyi de içeren geçişi aynı payda değildir. Pay ve paydanın hangi sınırda üretildiği yazılmazsa doğru bölme işlemi bile yanıltıcı yorum doğurabilir. Karşılaştırmada başlangıç, bitiş ve kabul koşulu birlikte korunur.
Sınıflar, güvenli bir iyileştirme önerisine ulaşmak için kullanılır. Kaçınılabilir işin gerçekten kaldırılıp kaldırılamayacağı denemeyle doğrulanır. Gerekli işin daha iyi bir tasarımla azaltılması mümkün olabilir; önce yerine geçecek güvencenin nasıl sağlanacağı gösterilir. Hız baskısıyla kontrolü kaldırmak veya çalışandan daha çok uzanmasını istemek bu amaca uymaz. Şekildeki örnek dört sınıfın aynı zaman çubuğunda kapanmasını gösterir. Aşağıdaki ana örnek farklı toplam kullanır; iki veri kümesinin sayıları birbirine taşınmaz. Böylece sınıflandırmanın mantığıyla belirli bir örneğin sayısal sonucu birbirinden ayrılarak öğrenilir.
Formül
Toplam süre (sn) = Katma değer + Gerekli iş + Kaçınılabilir iş + İsraf
Katma değersiz süre (sn) = Gerekli iş + Kaçınılabilir iş + İsraf
Katma değer oranı (%) = Katma değerli iş süresi ÷ Aynı kapsamdaki toplam süre × 100
Yeni toplam süre (sn) = Eski toplam − Kaldırılan süre + Yeni eklenen süre
Nasıl yapılır
- 1
İzlenen işi ve kabul noktasını belirleyin
Bir ürünün veya çalışanın hangi başlangıçtan hangi bitişe kadar izleneceğini yazın. Aynı toplam içinde ürünün beklemesiyle başka çalışanın emeğini birleştirmeyin. Tamamlanmış ürünün hangi koşulla kabul edileceğini tanımlayın. Kontrolün sonucu görülmeden bitiş noktası seçiliyorsa bu kapsam sınırlamasını açıkça belirtin. Gözlemci işin yalnız bir bölümünü görebiliyorsa görünmeyen kısmı tahminle tamamlamaz. Çevrim ve geçiş ifadelerini kullanırken kapsanan işleri açıklayın. Başka ürünün araya girmesi veya malzeme eksikliği gibi olaylar gözlemin parçasıysa kayda girer. Sonraki denemede de aynı kural uygulanmalıdır; yalnız temiz ve hızlı çevrimleri seçmek başlangıçla karşılaştırmayı bozar.
- 2
Faaliyetleri gözlenebilir sınırlarla ayırın
Her işi somut bir fiille adlandırın. Parçayı şekillendirmek, kenarı işlemek, ölçüyü kontrol etmek ve malzemeyi beklemek ayrı satırlar olabilir. Bir satır içinde hem arama hem montaj bulunuyorsa geçiş anını belirleyin. Aşırı küçük hareketlere bölerek güvenilir biçimde görülemeyen süreler üretmeyin. Amaç, farklı gerekçeyle sınıflandırılacak işleri ayırmaktır. Aynı sınıfta bulunsalar bile kontrol ve kayıt gibi ayrı işler açıklamalarıyla korunabilir. Süreler ölçülmüş olmalı; bilinmeyen bölüm sıfır değildir. İkinci gözlemcinin aynı başlangıç ve bitişleri seçip seçmediğini kontrol edin. Böylece farkın gerçek işten mi yoksa eleman sınırı yorumundan mı kaynaklandığı anlaşılır.
- 3
Katma değer kararını özelliğe bağlayın
Faaliyetin hangi kabul özelliğini oluşturduğunu ve ilk seferde doğru yapılıp yapılmadığını açıklayın. Şekillendirme, ürünün gerekli geometrisini veriyorsa katma değer olabilir. Gerekli kenar durumunu oluşturan ilk işlem de aynı mantıkla değerlendirilir. Hatanın ardından yapılan yeniden işleme için yalnız faaliyetin adına bakmayın. Aynı makine ve alet kullanılsa bile yapılma nedeni değişmiştir. Müşterinin istemediği ek görünüm işlemi, teknik olarak kusursuz olması nedeniyle değerli sayılmaz. İhtiyaç belirsizse sınıfı kesinleştirmeden doğrulama isteğini kaydedin. Özellik ile faaliyet arasındaki ilişki açık değilse sayısal oranı kesin bir sonuç gibi sunmayın. Önce sınıflandırmanın dayanağını tamamlayın.
- 4
Gerekli işin dayanağını doğrulayın
Kontrol veya kayıt için hangi gerekliliğin karşılandığını sorun. Doğrulanmış ürün kabul koşulu, güvenlik gereği veya süreç ihtiyacı açık biçimde belirtilmelidir. Hep yapıldığı için gerekli denmez. Bununla birlikte gerekçe henüz bulunamadı diye koruyucu faaliyet hemen kaldırılmaz. İlgili sorumlu işlevle gerekliliği ve alternatif güvence olasılığını inceleyin. Sızdırmazlığı sınamak ürüne yeni bağlantı kazandırmaz; ama uygun olmayan ürünün geçmesini önleyebilir. Kaldırma önerisinde bu işlevin nasıl korunacağı gösterilmelidir. Gerekli sınıfı da sonsuza kadar dokunulmaz değildir; güvenli bir yeniden tasarım düşünülebilir. Karar, sınıf adından çok doğrulanmış işlev ve değişiklik kanıtına dayanır.
- 5
Kaçınılabilir destek işini israftan ayırın
Yerleşim nedeniyle ortak dolaba yürümeyi, takım uygun kullanım noktasına güvenle taşınabiliyorsa kaçınılabilir iş olarak yazabilirsiniz. Eksik parça gelene kadar durmayı ise israf olarak kaydedin. Bu derste kullanılan tanımlar raporun başında görünür olmalıdır. Başka bir rapor bu iki sınıfı birleştiriyorsa toplam katma değersiz süreyi karşılaştırmak mümkün olabilir; alt sınıf oranları açıklamasız karşılaştırılmaz. Her aralığa tek ana sınıf verin. Bir malzeme sorununun hem yürüyüş hem bekleme doğurması mümkündür; ayrı aralıklar ayrı kaydedilir. Aynı aralık yalnız iki farklı gerekçeyle iki kez toplanmaz. Böylece sınıflar toplam süreyi açıklayan parçalar olarak kalır.
- 6
Süre kapanışını ve oranı denetleyin
Önce dört sınıfın sürelerini toplayın ve gözlenen toplamla karşılaştırın. Sonra katma değersiz üç sınıfın ara toplamını bulun. Bu iki denetim, eksik veya kopya satırı yakalamaya yardımcı olur. Katma değerli süreyi aynı kapsamdaki toplam süreye bölüp yüzdeye çevirin. Şekilde 72 sn + 32 sn + 18 sn + 38 sn = 160 sn görülür; buradaki pay 72 sn ve oran %45 değerindedir. Aşağıdaki ana örneğin 68 sn payını bu şeklin 160 sn paydasına taşımayın. Sayılar farklı gözlemlere aittir. Yuvarlama yalnız sunum aşamasında yapılır; ham sürelerden yeniden hesaplanabilen sonuç saklanır.
- 7
Aynı kabul koşulunda deneme yapın
Kaldırılabilirliği açıklanmış bir destek işi veya israf seçin. Takımı kullanıldığı yere alma önerisinde erişimi, çalışma alanını ve ikmal koşulunu sınayın. Yeni bir hazırlık işi oluşuyorsa onun süresi de karşılaştırmaya alınır. Yalnız eski süreden bir satırı çıkarmak, gerçekleşmiş kazanç sayılmaz. Aynı ürün ve benzer koşullarda yeni toplam ölçülür. Uygun ürün sonucu ile güvenli çalışma korunmalıdır. Kontrol başka bir kişiye aktarılıyorsa iş sistemden kaybolmuş değildir; yeni kapsam açıkça gösterilir. Deneme kaydında hangi işin gerçekten kalktığını ve hangisinin yer değiştirdiğini açıklayın. Bu açıklama, oran artışının gerçek süreç değişiminden geldiğini denetlemeyi sağlar.
Çözülmüş örnek
| Kalem | Değer |
|---|---|
| Katma değer: şekillendirme | 44 sn |
| Katma değer: gerekli kenar özelliği | 24 sn |
| Katma değer ara toplamı | 44 sn + 24 sn = 68 sn |
| Gerekli iş: doğrulanmış kontrol | 14 sn |
| Kaçınılabilir iş: yerleşim kaynaklı taşıma | 18 sn |
| İsraf: malzeme bekleme | 80 sn |
| Katma değersiz toplam | 14 sn + 18 sn + 80 sn = 112 sn |
| Toplam geçiş süresi | 68 sn + 112 sn = 180 sn |
| Başlangıç oranı | 68 sn ÷ 180 sn × 100 ≈ %37,78 |
| Denemede taşıma kaldırılırsa | 180 sn − 18 sn = 162 sn |
| Sonuç | Kontrol korunur; 68 sn ÷ 162 sn × 100 ≈ %41,98 katma değer oranı |
Bu örnekte bir kapağın zaman çizgisi izlenir. K01'in yaptığı şekillendirme ve gerekli kenar işlemi ilk seferde uygundur. Kontrolün kabul için gerekli olduğu doğrulanmıştır. Taşımanın uygun bir yerleşim değişikliğiyle kaldırılabildiği, yeni iş oluşturmadığı ve erişimi bozmadığı varsayılır. Bu varsayımlar sağlanmadığında 18 sn sürenin tamamı doğrudan çıkarılamaz. Sınıflandırma gerekçeleri sayılardan önce anlaşılmalıdır.
İlk kapanışta katma değerli iş 68 sn, katma değersiz işler 112 sn bulunur. İkinci kapanışta 68 sn + 14 sn + 18 sn + 80 sn = 180 sn elde edilir. 112 sn değerin tamamı kaldırılabilir değildir. İçinde 14 sn gerekli kontrol bulunur. Kaçınılabilir taşımanın kaldırıldığı denemede toplam 162 sn olur; kontrol ve değerli işler aynı kalır. Yeni oran iki ondalığa yuvarlandığında %41,98 çıkar.
Başlangıca göre süre azalması 18 sn ÷ 180 sn × 100 = %10 değerindedir. Bu sonuç, katma değer oranının %10 olduğu anlamına gelmez. Süre azalması eski toplamı, katma değer oranı ise yeni toplam içindeki değerli işin payını anlatır. Aynı karşılaştırmada birden fazla yüzde kullanılabilir; her birinin pay ve paydası açıkça belirtilmelidir. Yüzdelerin adı yazılmazsa doğru sayılar yanlış karara yol açabilir.
Şekildeki 160 sn toplam, ayrı bir eğitim örneğidir. Orada 72 sn değerli işin oranı %45 olur. Daha yüksek oran görülmesi, o işin bu örnekten daha iyi tasarlandığını tek başına göstermez. Ürün, sınır ve kabul koşulları farklıdır. Sağlam karşılaştırma aynı işin aynı koşullardaki önceki ve sonraki hâlini izler. Sınıf adlarının aynı olması, farklı ürünlerin bütün sonuçlarını karşılaştırılabilir yapmaz.
İki raporun sınıflarını eşleştirmek gerektiğinde önce tanım tablosu hazırlanır. Bir rapor kaçınılabilir destek işini israf başlığına katmış olabilir. Bu durumda alt başlıkların isimleri farklı olsa da aynı kapsamın toplamı yeniden kurulabilir. Eşleştirme yapılırken kaynak faaliyetler kaybolmamalıdır. Özellikle gerekli kontrolün hangi başlığa yazıldığı görünür kalır. Tanımlar bilinmiyorsa daha yüksek değerli iş oranını daha iyi süreç diye sıralamak doğru olmaz. Önce süre sınırı, ürün koşulu ve sınıf kararları anlaşılır; sonra karşılaştırmaya hangi sonuçların uygun olduğu belirlenir.
Deneme sonucunda taşımanın tamamen kalkmadığı görülürse rapor beklentiye uydurulmaz. Kalan taşıma ve varsa yeni hazırlık işi ölçülerek toplam yeniden hesaplanır. Başlangıç çizelgesi saklanır, yeni iş sırası ayrı gösterilir. Böylece değişikliğin hangi bölümünün gerçekten işe yaradığı anlaşılır. Çalışanın bildirdiği erişim güçlüğü, yalnız süreye çevrilemediği için dışarıda bırakılmaz. Güvenlik ve uygulanabilirlik ölçütleri kabul kararının parçasıdır. Oran, bu koşullar sağlandıktan sonra sürenin dağılımını anlatır. Önceden hesaplanan hedefe ulaşamamak tek başına başarısızlık değildir; önemli olan gözlenen sonucu doğru kaydetmek ve sonraki adımı bu bilgiyle seçmektir.
Bu veri seti eğitim amacıyla sentetik olarak üretilmiştir; gerçek bir işletmeyi, çalışanı veya müşteri çalışmasını temsil etmez.
Yöntemin yanılttığı durum
Oranı yükseltmek için gerekli kontrolü kaldırmak
Bir öneri, 14 sn kontrolün katma değer oluşturmadığını söyleyerek onu kaldırıyor. Kâğıt üzerindeki toplam 180 sn − 14 sn = 166 sn oluyor. Pay 68 sn kalırsa oran 68 sn ÷ 166 sn × 100 ≈ %40,96 bulunuyor. Bölme işlemi doğrudur; iyileştirme kararı yanlıştır. Kontrolün gerekli olduğu bilinirken onun sağladığı kabul güvencesinin yerine başka bir güvence konmamıştır. Daha yüksek oran, bu eksikliği gidermez.
Doğru yaklaşım kontrolü koruyup gerekliliği doğrulanmış işlev üzerinden çözüm aramaktır. Örnekte taşıma kaldırılabilirse toplam 162 sn ve oran yaklaşık %41,98 olur. Bu seçeneğin kabulü de yerleşimin gerçekten güvenli ve uygulanabilir olmasına bağlıdır. İki öneri yalnız sürelerine göre sıralanmaz; önce aynı ürün ve güvence koşullarını sağlayıp sağlamadıkları denetlenir. Bir koşulu karşılamayan seçenek, hızlı görünse bile uygulanabilir seçenekler listesine alınmaz.
Daha da yanıltıcı bir hesap, 112 sn katma değersiz sürenin hepsini kaldırılabilir sayarak toplamı 68 sn ve oranı %100 göstermektir. Bu sonuç, gerekli kontrolü ve başka koşulları gerekçesiz siler. Matematiksel olarak kapanan bir toplamın gerçek işte uygulanabileceği varsayılamaz. Katma değersiz sınıfı bir inceleme başlangıcıdır; kaldırma izni değildir. Her değişikliğin işlevi, yeni işi ve güvenli uygulanma koşulu ayrıca doğrulanmalıdır.
Bu veri seti eğitim amacıyla sentetik olarak üretilmiştir; gerçek bir işletmeyi, çalışanı veya müşteri çalışmasını temsil etmez.
Sık yapılan hatalar
- İsrafla eşitlemek: Katma değersiz sürenin içinde gerekli işler bulunabilir; toplamı doğrudan kaldırılabilir zaman olarak sunmayın.
- Gerekçesiz gereklilik: Hep yapılıyor ifadesini kanıt saymayın; kontrol veya kaydın hangi işlevi sağladığını doğrulayın ve kararda bu işlevi koruyun.
- Kapsam değiştirmek: Kontrolü başka kişiye aktararak işin ortadan kalktığını söylemeyin; ürünün toplam yolunu ve destek işini yeniden inceleyin.
- Veri kümelerini karıştırmak: Ayrı şeklin 160 sn toplamıyla ana örneğin 68 sn değerli işini birleştirmeyin; pay ve payda aynı gözleme ait olsun.
- Düzeltmeyi gizlemek: Hatalı montajı yeniden yapmayı ilk seferde doğru montajla aynı değer sınıfına yazmayın; faaliyetin yapılma nedenini belirtin.
- Yalnız oranı izlemek: Artan yüzdeyi kalite ve güvenlikten bağımsız kabul etmeyin; aynı kabul koşulunda gerçek toplam süreyi de değerlendirin.
Testler ve laboratuvarlar Yamazo One ile açılır
Ücretsiz akademi üyeliği dersleri okumak içindir. Mini testler, alıştırmalar, vakalar, modül testleri, laboratuvarlar ve sertifika sınavı Yamazo One lisansı olan firmaların çalışanlarına ve Yamazo iş ortaklarına açıktır.
Firmanın Yamazo One lisansı varsa akademiye o firmanın iş e-postasıyla gir. İş ortağıysan iş ortağı hesabının e-postasıyla gir.
Yamazo One'ı incele