İki etkenli tam deney düzeni

Neden önemli

Bir etkenin etkisi, diğer koşulların nasıl tutulduğuna bağlı olarak değişebilir. Yalnız bir ayarı değiştirip sonra diğerine geçmek kolay görünür; ancak bu yol bütün birleşimleri gözlemez. Tam deney düzeni, seçilmiş düzeylerin bütün birleşimlerini planlayarak bu açığı kapatır. İki etken ve ikişer düzey için gereken dört koşul, küçük bir tablodur. Buna rağmen aynı tablo hem koşulların ortalamalarını hem her etkenin karşılaştırmasını hem de birlikte değişmenin önemini incelemeye imkân verir. Bu kazanım, gelişigüzel çok ölçüm toplamaktan değil, karşılaştırmaların baştan dengeli kurulmasından doğar.

Düzen tablosundaki her hücre tek bir etken birleşimidir. Aynı hücrede iki sonuç bulunması, iki farklı koşul olduğu anlamına gelmez; aynı koşulun iki bağımsız uygulamasıdır. Tekrarlar yeni numunelerde ve tanımlanmış kurulumla yapılmalıdır. Ölçüm aracının aynı parçayı yeniden okuması uygulama değişkenliğini göstermez. Bu ayrım özellikle veri sayısı yüksek göründüğünde önemlidir. Çok sayıda okuma, az sayıda bağımsız deneyin bilgi sınırını ortadan kaldırmaz. Planın gücü satır adedinden önce her satırın hangi deney birimini temsil ettiğine bağlıdır. Tekrarsız bir düzende rastlantısal oynaklıkla koşul farkını ayırmak daha güçtür.

Dengeli düzen, her koşula eşit sayıda bağımsız tekrar ayırır. Böylece bir etkenin yüksek ve düşük düzeylerini karşılaştırırken diğer etken eşit ağırlıkla temsil edilir. Ana etki, bu kapsamda ortalama yüksek düzey yanıtından ortalama düşük düzey yanıtının çıkarılmasıdır. Pozitif değer her durumda daha iyi demek değildir; yanıtın istenen yönü önceden belirlenir. Örneğin dayanım artışı yararlı olabilirken kusur sayısı artışı olumsuzdur. Ayrıca ortalama etki, her koşulda aynı etki bulunduğunu göstermez. Hücreleri görmeden yalnız ana etkileri raporlamak, birlikte değişmenin önemli olduğu bir düzeni gereğinden fazla basitleştirebilir.

Bu dersin hesapları, basit ve yeniden üretilebilir bir başlangıç sağlar. Küçük örneklemden genel geçer kesinlik çıkarılmaz. Koşul içi farklar, ölçüm sorunu, uygulama sapması veya süreç değişkenliği açısından incelenir. Güvenli olmayan bir koşul yüksek yanıt verdi diye seçilmez. Uygulanmış koşulların sırası da tablonun standart sırasıyla aynı olmak zorunda değildir; rastgele uygulama ve günlerin yönetimi ayrıca planlanır. Tam düzen sözcüğü bütün olası sıcaklıkların ve sürelerin denendiğini söylemez. Yalnız seçilen düzeylerin bütün birleşimlerinin kapsandığını belirtir. Bu sınır, sonuçları üretime taşırken korunmalıdır.

Formül