Değer akışı maliyetlemesi ve kapsam

Neden önemli

Bir üretim alanının hızlandığını bilmek ekonomik karar için yeterli değildir. Hangi kaynakların tüketildiği, giderlerin hangi döneme ait olduğu ve sağlam çıktının nasıl sayıldığı da bilinmelidir. Değer akışı maliyetlemesi, seçilen ürün ailesine hizmet eden kaynakları aynı sınır içinde izlemeye yardım eder. Amaç her parçaya olabildiğince çok gider yüklemek değildir. Amaç, akışın gerektirdiği kaynaklarla müşteri ihtiyacını karşılama biçimi arasındaki ilişkiyi anlaşılır kılmaktır. Bunun için önce maliyet nesnesi tanımlanır: tek işlem, tek makine veya bölüm yerine seçilmiş ürün ailesinin uçtan uca akışı incelenir. Sınır değişirse aynı isimle raporlanan toplamın anlamı da değişir.

Akış gideri ile işletmenin bütün giderleri aynı büyüklük değildir. Yalnız bu akışta kullanılan malzeme, çalışan zamanı ve ekipman gideri izlenebilir olabilir. Birden fazla akışa hizmet eden bina veya merkezi destek ise ortak kalabilir. Ortak gideri görünmez yapmak da bütün ortak gideri keyfî oranlarla akışa yüklemek de karar kalitesini düşürür. Doğrudan izlenen gider, gerekçeli biçimde paylaştırılan gider ve dağıtılmadan ayrıca gösterilen ortak gider ayrı satırlarda tutulur. Böylece işletme toplamına uzlaşma yapılabilir. Bir giderin akış tablosunun dışında olması onun yok olduğu anlamına gelmez; hangi karar düzeyinde ele alınacağını gösterir.

Birim gider, dönem toplamının belirlenen çıktıya bölünmesidir. Bu oran talep, ürün karışımı, kusur, stok ve kapasite kullanımından etkilenir. Dolayısıyla oranı düşürmek için daha çok üretmek her zaman doğru eylem değildir. Satılmayan sağlam ürünler depoda kalıyorsa üretim paydası büyürken nakit gereksinimi artabilir. Ayrıca ağır ve hafif ürünleri tek adet altında toplamak karşılaştırmayı bozabilir. Birim gideri yorumlamak için dönem gideri, sağlam üretim, satış ve stok değişimi birlikte görülmelidir. Bu derste homojen ürün ailesi varsayımı açıkça kullanılır; farklı iş yükleri bulunan ürünler için ek kırılım gerektiği unutulmaz. Bu dersteki sağlam üretim başına oran, tanımlı bir iç yönetim göstergesidir. Sevk edilen veya satılan adet başına değer akışı maliyetiyle aynı gösterge değildir; o gösterge için payda ve stok düzeltmeleri ayrıca tanımlanır.

Maliyet tablosu iyileştirme ekipleriyle mali kayıtları aynı soruda buluşturur: yapılan değişiklik hangi kaynağı, ne zaman ve ne kadar değiştirdi? Süre kısalması kaynağın daha az kullanıldığını gösterebilir; ücret ödemesinin aynı miktarda azalacağını göstermez. Benzer biçimde dağıtım payının azalması da işletmenin toplam giderinin azaldığını kanıtlamaz. Sağlam bir değerlendirme, ölçülen akış değişimini ve gider kaydını ayrı kanıtlarla doğrular. Sonuçta tek bir birim maliyet sayısı yerine sınırı bilinen toplam, fiziksel çıktı ve açıklanmış fark elde edilir. Bu ayrım sonraki kapasite, nakit ve yatırım derslerinin ortak temelidir.

Karşılaştırmada ürün karışımı özellikle önemlidir. Aynı aile içinde farklı işlem yükü taşıyan ürünler bulunuyorsa toplam adet üzerinden çıkan ortalama, karışım değiştiği için yükselebilir. Bu yükseliş çalışanların daha verimsiz çalıştığını göstermez. Önce ürün bazında sağlam miktar ve kaynak yükü incelenir; sonra ortak kapsamda açıklama yapılır. Gerekirse benzer yük taşıyan alt aileler ayrı raporlanır. Ortak bir eşdeğer çıktı kullanılıyorsa katsayılarının dayanağı açıkça yazılır ve dönemler arasında keyfî biçimde değiştirilmez. Böyle bir dönüşümün bulunmadığı durumda yalnız toplam oranla başarı sıralaması yapılmaz. Aynı dikkat fiyat değişiminde de gerekir: malzeme tüketimi sabitken satın alma fiyatının artması birim gideri yükseltebilir. Bunun yanıtı iş hızını artırmak olmayabilir; tüketim miktarı ile kaynak fiyatı ayrı karar alanlarıdır. Açıklanamayan bölüm varsa bu bölüm kanıtlanmış iyileştirme ya da kötüleşme olarak etiketlenmez.

Formül